‘माझ्या स्वप्नातील महाराष्ट्र’ मांडताना संगणकतज्ज्ञ डॉ. विजय भटकर यांनी तंत्रज्ञान, संस्कृती आणि अध्यात्म यांची सांगड घालण्याचे आवाहन केले. तर ज्येष्ठ पत्रकार कुमार केतकर यांनी महाराष्ट्राने जगासमोर उदारमतवादी, सुसंस्कृत, ज्ञानी राज्याची प्रतिमा तयार करावी, अशी अपेक्षा व्यक्त केली.

तत्पूवीर्, राज्याच्या माजी मुख्यमंत्री आणि उपमुख्यमंत्र्यांनी २०२० मधील राजकारणाचा वेध घेताना विकास आणि समृद्धीचे मनोहारी आणि आदर्श चित्र मांडले खरे मात्र, प्रत्यक्ष सत्ता राबवताना या गोष्टींचे भान का हरवते, त्याचे विवेचन केले नाही.

जातीच्या आधारावर नव्हे तर विकासाचे राजकारण हवे, असे खासदार गोपीनाथ मुंडे म्हणाले.

भावनेचा आधार नसावा, असे मत खासदार मनोहर जोशी यांनी मांडले. राज्याच्या सर्वांगिण विकासासाठीचे ध्येय राष्ट्रवादीचे प्रदेशाध्यक्ष आर. आर. पाटील आणि केंदीय अवजड उद्योग मंत्री विलासराव देशमुख यांच्या भाषणात मांडण्यात आली.

राज ठाकरेंनी मराठीचा ‘ आवाज ’ दिल्यानंतर राज्यात परप्रांतियांचा मुद्दा चांगलाच पेटला. भूमिपुत्रांना डावलून उत्तर प्रदेशी आणि बिहारींचं प्रस्थ महाराष्ट्रात वाढत चालल्याचं त्यांनी आक्रमकतेनं मांडलं आणि मराठी तरूणांच्या सहनशीलतेचा स्फोट झाला. त्यामुळे राज्यातल्या राड्यासाठी राज्य सरकारनं राज ठाकरेंना दोषी धरलं आणि त्यांच्या अटकेपर्यंत मोठं नाट्य रंगलं. पण, आज सरकारनंच राज यांचा मुद्दा खरा ठरवला आहे. 

इतर राज्यांचा विचार केला तर, कर्नाटकातून १.३५ लाख, गुजरातमधून १.१९ लाख, राजस्थानातून ८२ हजार, केरळमधून ४१ हजार आणि आंध्र प्रदेशातून ३२ हजार लोक गेल्या पाच वर्षांत महाराष्ट्रात आले. पण, आर्थिक, सामाजिक, सांस्कृतिकदृष्ट्या मागासलेल्या उत्तर प्रदेशातून आणि अविकसित बिहारमधून तब्बल ५ लाख जण नोकरीच्या शोधार्थ महाराष्ट्रात आलेत. 

तसंच, शहरं बकाल होण्यामध्येही या परप्रांतियांचाच मोठा वाटा आहे. कारण एकूण १२ लाखांपैकी १० लाख ७४ हजार लोक राज्याच्या शहरी भागात मुक्काम करून आहेत. इतकंच नव्हे तर, राज्याच्या ग्रामीण भागातूनही २२.६२ लाख नागरिक शहरांमध्ये आल्याचं आकडेवारी सांगते. त्यामुळे ‘ गावाकडे चला ’ आणि ‘ स्व-राज्यात चला ’ असे नारे देण्याची गरज पुन्हा एकदा निर्माण झालेय. 

नोकरी- व्यवसायाच्या निमित्तानं महाराष्ट्रात येणा-यांची संख्या सर्वाधिक, ५.६४ लाख आहे. पण त्यासोबतच, पालकांचं मुलांसोबत येणं (३.८५ लाख), लग्न (२.०२ लाख) आणि शिक्षण (५१ हजार) ही सुद्धा स्थलांतराची प्रमुख कारणं आहेत.

खरच तुम्हाला अस वाटत की बाबासाहेब पुरंदरे एक जातीयवादी माणूस आहे?

           ज्या माणसाने जाणता राजा सारखे महानाट्य रचले. ज्याने महाराजांचे खर्या अर्थाने एक अभिमाणाची विजय गाथा सांगितली. अशा माणसा बद्दल … ज्याने सगळ जीवन महाराजांचा इतिहास आणि त्यांचा पराक्रम याची यशोगाथा संकलनात घालवली. पण काय करणार अशी माणसे असतात की ज्याना जातीयवाद पसरवून शांतात सुव्यवस्था मोडून गोंधळ निर्माण करायचा असतो. आणि जर याला कोण रोखु शकतो तर ते आपण आहोत. विचार करा.

संसदेतील निम्मे राज्यसभा खासदार आणि एक तृतियांशहून अधिक लोकसभा खासदार करोडपती आहेत , अशी माहिती एका सर्व्हेमध्ये पुढे आली आहे. राज्यसभा आणि लोकसभेतील टॉप टेन खासदारांची एकूण संपत्तीच जवळपास १५०० कोटींच्या घरात आहे.

तर गेल्या लोकसभा निवडणुकीतील हरलेल्या टॉप टेन उमेदवारांची एकूण संपत्ती ९३२९ कोटी रुपये एवढी होती. त्यापैकी एकट्या नागालँडच्या नीमथुंगो नावाच्या उमेदवाराकडेच ९००५ कोटी रुपयांची गडगंज इस्टेट आहे. गंमत म्हणजे खासदारांपेक्षाही ३० राज्यांतील विधानसभा आमदारांकडे अधिक श्रीमंती आहे. प्रत्येक राज्यातील टॉप ५ आमदारांचीच संपत्ती २०४२ कोटी रुपये एवढी आहे. या दीडशे करोडपती आमदारांपैखी ५९ जणांकडे तर आयकर विभागाचे ‘ पॅनकार्ड ’ ही नाही.

याचाच अर्थ आयकर भरण्याशी त्यांचा काडीमात्र संबंध अद्याप तरी आलेला दिसत नाही. भारतातील सर्वात श्रीमंत राजकारण्यांच्या यादीत काँग्रेसचे आंध्र प्रदेशातील राज्यसभा खासदार टी. सुब्बारामी रेड्डी यांचा पहिला क्रमांक लागतो. त्यांच्याकडे एकूण २३९ कोटी रुपयांची संपत्ती आहे. तर २१४ कोटी रुपयांच्या मालमत्तेसह समाजवादी पार्टीच्या खासदार , सिनेअभिनेत्री जया बच्चन दुस-या क्रमांकावर आहेत. त्यापाठोपाठ तिसरा क्रमांक लागतो उद्योगपती , अपक्ष राज्यसभा खासदार राहुल बजाज यांचा. त्यांच्याकडे १९० कोटी रुपयांची मालमत्ता आहे.

कर्नाटकातील काँग्रेसचे राज्यसभा खासदार अनिल लाड ( १७५ कोटी रु.) यांचा चौथा , तर काँग्रेसचे आमदार एम. कृष्णप्पा (१३६ कोटी रु.) यांचा पाचवा क्रमांक लागतो. टॉप टेन करोडपती लोकसभा खासदार डी. के. अदिकेसावुलु (तेलगू देसम पार्टी) , चित्तूर , आंध्र प्रदेश – ६६ कोटी रु. प्रेनीत कौर (काँग्रेस) , पतियाळा , पंजाब – ३७ कोटी रु. धर्मेंद्र (भाजप) , बिकानेर , राजस्थान – २३ कोटी रु. प्रतिभा सिंग (काँग्रेस) , मंडी , हिमाचल प्रदेश – २२ कोटी रु. राणा गुरजीत सिंग (काँग्रेस) , जालंधर , पंजाब – २० कोटी रु. पी. चिदंबरम ( काँग्रेस) , शिवगंगा , तामिळनाडू – १८ कोटी रु. मोनीकुमार सुब्बा (काँग्रेस) , तेजपूर , आसाम – १७ कोटी रु. हरुन रशीम जे. एम. (काँग्रेस) , पेरियाकुलम , तामिळनाडू – १५ कोटी रु. कपिल सिब्बल (काँग्रेस) , चांदनी चौक , दिल्ली – १५ कोटी रु. गोविंदा (काँग्रेस) , उत्तर मुंबई , महाराष्ट्र – १४ कोटी रु. महाराष्ट्रातील टॉप पाच करोडपती आमदार बाबा सिद्दीकी (काँग्रेस) , बांद्रा – १२.१ कोटी रु. हितेंद्र ठाकूर (अपक्ष) , वसई – १२ कोटी रु. भास्करराव पाटील (काँग्रेस) , बिलोली – ९ कोटी रु. बबनराव शिंदे ( राष्ट्रवादी काँग्रेस) , माढा – ७.९ कोटी रु. नारायण राणे (काँग्रेस) , मालवण – ७.६ कोटी रु. देशातील टॉप ५ करोडपती मुख्यमंत्री मायावती (उत्तर प्रदेश) – ५२ कोटी रु. एम. करुणानिधी (तामिळनाडू) – ४३.८ कोटी रु. प्रकाशसिंग बादल (पंजाब) – ९.२ कोटी रु. अशोक चव्हाण (महाराष्ट्र) – ६.८ कोटी रु. निफिउ रिओ (नागालँड) – ६.२ कोटी रु. टॉप १० करोडपती महिला खासदार जया बच्चन ( समाजवादी पार्टी) , राज्यसभा , उत्तर प्रदेश – २१४ कोटी रु. प्रेनित कौर ( काँग्रेस) , पतियाळा , पंजाब – ३७ कोटी रु. सुप्रिया सुळे (राष्ट्रवादी काँग्रेस) , राज्यसभा , महाराष्ट्र – २६.९ कोटी रु. प्रतिभा सिंग (काँग्रेस) , मंडी , हिमाचल प्रदेश – २२.६ कोटी रु. रेणुका चौधरी (काँग्रेस) , खम्माम , आंध्र प्रदेश – १४.२ कोटी रु. जयाप्रदा नहाटा (समाजवादी पार्टी) , रामपूर , उत्तर प्रदेश – ८.४ कोटी रु. मनेका गांधी (भाजप) , पिलिभिट , उत्तर प्रदेश – ६.६ कोटी रु. अनुराधा चौधरी (राष्ट्रीय लोक दल) , कैराना , उत्तर प्रदेश – ४.४ कोटी रु. डग्गुपती पुरंदरेश्वरी (काँग्रेस) , बापताळा , आंध्र प्रदेश – ३.८ कोटी रु. संगीता कुमारी सिंग देव (भाजप) , बोलंगीर , ओरिसा – २.७ कोटी रु.

‘ मी ३४ वर्षांची गृहिणी आहे. दहा वर्षांपूर्वी माझे लग्न झाले, मला एक मुलगी आहे. मोकळ्या वेळात मी शेअर बाजारात ऑनलाइन ट्रेडिंग करायची. अनेकदा मला त्यात फायदाही झाला. परंतु सध्या शेअर बाजार कोसळत आहे. मी ज्या कंपन्यांचे शेअर घेतलेत, त्या शेअर्सची किंमत चांगलीच कोसळलीय. त्यामुळे माझे ३० लाख रुपयांचे नुकसान झालेय. माझ्याप्रमाणे इतर अनेकजणांनाही आर्थिक नुकसान सहन करावे लागत आहे. परंतु माझ्या नव-याला ते मान्य नाही. तो म्हणतो की, हे आर्थिक नुकसान तो सहन करु शकत नाही. मला जेव्हा शेअर बाजारात फायदा होत होता, तेव्हा तो खूश असायचा. पण आता मार्केटची स्थिती बदलल्यानंतर तोही आता हात काढून घेतोय. या संकटकाळात मला धीर द्यायचे राहिले बाजूला… त्याला घटस्फोट हवा आहे. मी काय करु.. ? मला मार्गदर्शन करा… ’ अशी याचना केलीय अहमदाबादच्या एका महिलेने ! 

अहमदाबाद येथील ख्यातनाम मानसोपचारतज्ञ डॉ. हंसल भचेह यांनी फ्री काऊन्सिलिंगसाठी एक वेबसाईट सुरु केली आहे. या वेबसाईटवर त्या महिलेने आपल्या भावनांना मोकळी वाट करुन दिली आहे. त्या महिलेचे केवळ आर्थिक नुकसान झालेले नाही, तर तिचे लग्नही मोडीत निघण्याच्या मार्गावर आहे. अशावेळी तिने डॉक्टराकंडे मदतीची अपेक्षा व्यक्त केली आहे.

६० वर्षांची 'ड्रीम गर्ल'

तू अजूनही यंग दिसतेस, असं हेमाला म्हटलं की, ती अगदी खळखळून हसते… एखाद्या निरागस शाळकरी पोरीसारखी ! बहुतेक तिला अशा कॉम्प्लिमेन्टस् ऐकायची सवयच असावी. बरोबर.. ? ‘ होय …’ ती सांगत असते… ‘ असं ऐकलं की, मला खूप आनंद होतो. मला अभिमान वाटत नाही, पण मी देवाचे आभार मानते. त्याने मला जे काही दिलं, त्याबद्दल. आणि ते जपणं हे माझं काम आहे… ’ 

आज आपल्या ६० व्या वाढदिवशी हेमा मालिनी तिरुपतीला जाऊन बालाजीचे आशीर्वाद घेणार आहे. पण अजूनही मी ६० वर्षांची झालीय, असे मला वाटत नाही, असं ती सांगते. ‘ शेवटी हे सगळं मनात असतं. जर तुम्ही फिट असाल, तुमच्या हृदयात आणि आत्म्यामध्ये कला जिवंत असेल, तर हे असंच सुरु राहतं. ’आतापर्यंत आपल्या आयुष्याचं प्रवास अगदी झक्कास झाल्याचं तिचं म्हणणं आहे.‘ खूपच सुंदर प्रवास झाला आतापर्यंत. या वाटेवर भरपूर चांगली माणसं भेटली. मुलगी, बहिण, पत्नी, आई असे सगळे अनुभव घेतले. अभिनेत्री म्हणून वेगवेगळ्या भूमिका साकारल्या, ’ ती सांगत होती. लवकरच ‘ एक थी राणी ऐसी भी ’ नावाच्या चित्रपटात हेमा मालिनी राजस्थानची महाराणी राजमाता विजयाराजे शिंदे यांची भूमिका साकारणार आहे. 

या वाढदिवसाला देवाकडे काय मागणार ? असं विचारलं असता हेमा म्हणाली, प्रत्येकाची भरभराट व्हावी अशी माझी इच्छा आहे. केवळ माझीच नव्हे तर संपूर्ण देशाची भरभराट व्हावी, असं मला वाटतं. बुजुर्गांनी मला आशीर्वाद द्यावा आणि तरुणांनी शुभेच्छा… हसत हसत हेमा म्हणाली. माझ्या मुली ईशा आणि अहाना यांचं करिअर मार्गी लागावी, एवढीच अपेक्षा आहे. त्या दोघींसाठी खूप काही करायचंय. चांगली अभिनेत्री म्हणून ईशाने नाव कमवावं आणि नंतर करिअर सेटल करावं, एवढीच आई म्हणून माझी इच्छा आहे, असं तिनं सांगितलं. 

हेमा मालिनी आणि त्यांचे पती धर्मेंद्र हे एकेकाळचं बॉलिवूडमधील हॉट कपल… सौंदर्याची खाण असलेली हेमा आणि हिमॅन धर्मेंद्र यांची ऑनस्क्रीन जोडी रसिकांची आवडती… आताही धरमपाजींसोबत एखाद्या चित्रपटात काम करावं, असं नाही वाटतं? या प्रश्नावर ती लाजते. सध्या तरी असा काही प्लान नाही आणि तसा प्रस्ताव समोरच्या बाजूने यायला हवा ना, असं ती सूचकपणे सांगते.

लिव इन रिलेशनशिपला कायदेशीर मान्यता देण्यासाठी महाराष्ट्र सरकार कायदा करणार असल्याचं जाहीर झालं आहे. तो कायदा काय असणार आहे, हे मला माहीत नाही. कायदा करावा का न करावा, हा पूर्णपणे राज्य सरकारचा प्रश्न आहे. काहींना कायदा असावा, असं वाटेल, तर काहींना कायदा असू नये, असं वाटू शकेल. पण मला मात्र त्याबाबत काहीच मत नाही. 

हा तर ज्याचा त्याचा प्रश्न - नाना पाटेकर

मुळात लिव इन रिलेशनशिप योग्य आहे की नाही, हे ज्याचं त्याने ठरवायचं असतं. विवाह करून राहावं की विवाह न करताच एकत्र राहावं, हा संबंधित दोन जणांचा प्रश्न आहे. विवाह न करता एक स्त्री आणि एक पुरुष यांना राहायचं असेल, तर त्याला मी वा आपण विरोध करणारे कोण? आपण दोन व्यक्तींनी कसं राहावं, वा राहू नये, हे कसं काय ठरवू शकतो. विवाह वा लिव इन रिलेशनशिप ही पूर्णपणे खासगी बाब आहे, असं मला वाटतं. 

विवाहाला कायदेशीर मान्यता आहे. लिव इन रिलेशनशिपला अशी कायद्याची मान्यता नाही. पण प्रत्येक गोष्टीला कायद्याची मान्यता आहे का वा समाजाची मान्यता आहे का, हे पाहण्याचं मला वाटत नाही, की काही कारण आहे. जर दोन व्यक्तींची त्यास मान्यता असेल, तर ते पुरेसं आहे. माझ्या परिचयात अशी काही जोडपी आहेत की ती बरीच वर्षं एकत्र राहत आहेत, मात्र त्यांनी लग्न केलेलं नाही. काही जोडपी अशीही आहेत की ती बरीच वर्षं विवाह न करता एकत्र राहत होती आणि त्यांनी काही वर्षांनी एकमेकांशी विवाह केला. पण त्या कपल्सनी विवाह केला वा केला नाही, याचा आणि माझे त्यांच्याशी असलेले संबंध यावर कधीच काही परिणाम झाला नाही. विवाह केला म्हणून उत्तम संबंध आणि विवाह न करता ते एकत्र राहत आहेत, म्हणून मी त्यांच्याकडे वाईट नजरेने पाहणं, असं मी कधीच केलं नाही. मुळात तसं माझ्या मनातही आलं नाही. 

विवाह म्हणजे नैतिक आणि लिव इन रिलेशनशिप म्हणजे अनैतिक असं अनेकांना वाटू शकतं. पण तो ज्याचा त्याचा प्रश्न आहे. काय नैतिक आणि काय अनैतिक हे दुसऱ्याने ठरवता कामा नये, असं मला वाटतं. ते आनंदात आहे की नाहीत, हे महत्त्वाचं. 

विवाह हे केवळ कायदेशीरच नव्हे, तर धामिर्क बंधनही आहे, असं म्हटलं जातं. मग जे धामिर्क पद्धतीने विवाह करत नाहीत, त्यांच्या बाबतीत काय म्हणायचं? अनेक जण सिविल मॅरेज अॅक्टनुसार कोर्टात जाऊन विवाह करतात. तिथे धामिर्क बंधन कुठे येतं? तसंच लिव इन रिलेशनशिपबद्दलही म्हणता येईल की! सिविल मॅरेज अॅक्टनुसार केलेला विवाह हा केवळ कागदोपत्रीच असतो ना? 

स्त्रीची फसवणूक होऊ नये म्हणून हा कायदा करण्यात येणार आहे, असं सांगण्यात येतं. स्त्रीची कोणत्याही प्रकारे फसवणूक होऊ नये, अशा मताचा मी आहे. पण विवाह करूनही अनेक पुरुष स्त्रीची फसवणूक करतातच की. त्यामुळे लिव इन रिलेशनशिपमध्येच केवळ फसवणूक होते आणि विवाहात ती होत नाही, असं कसं म्हणता येईल. विवाह करायचा असो की लिव इन रिलेशनशिपमध्ये असो स्त्रीने नीट विचार करूनच निर्णय घ्यायला हवा.